eTnografi
eqvTime TayaiSvilis TaosnobiT daarsebuli
saqarTvelos saistorio da saeTnografio wesdeba damtkicda 1907 wlis 30
ivniss.pirveli kreba ama wlis 20 seqtembers Sedga.~Zvel saqarTveloSi`
ibeWdeboda gamokvlevebi da `yovelgvari masala saqarTvelos eTnografiisa da warsulis
Sesaxeb~.
eTnigrafias e.TayaiSvili Tvlida saqarTvelos
mesame wyarod. radgan aq aRwerili iyo ~eTnografiuli monacemebi : dabadebasTan ,
qorwinebasTan , mosavlis moyvanasTan , gardacvaleba-datirebasTan Tu adamianis
cxovrebis sxva mxareebTan dakavSirebuli ritualebi da qcevis wesebi ,
dReoba-dResaswaulebi , saadaTo samarTlis normebi da a.S.
eTnografiuli masala-wers igi-gvxvdeba
qarTlisa da wmindaTa cxovrebaSi , arCilianSi , vaxuStis istoriasa da
geografiaSi da sxvaganac.kalmasoba xom uSreti wyaroa eTnografiisa.TviTon
eqvTime krebda gadmocemebs , legendebs , sityvier masalebs …... eqvTime
TayaiSvili sxvaTa naSromebSi amCnevda uzustobebs da akeTebda SeniSvnebs maTze.magaliTad
,igi uzustobas amCnevs kalandaZis mier guriaSi Cawerili zRapris teqstSi : cxemlisWera
saRamos ~rom daRamda , jer aguna gadaiZaxen~.eqvTime SeniSnavs : `agunas
gadaZaxeba guriaSi axali wlis wina games ki ara , axaliwlis saRamos
ician.wavlen maranze , Roris Tavs waiReben , sawnaxelze najaxis yuiT arakuneben
da Semdeg sityvebs yviriliT amboben :
`aguna , aguna ! gadmoiare ,
baxvi da
askana Camoiare!..
Cvens mamulSi yurZeni ,
sxvis mamulSi furceli ,
Cvens qalebs yaWvi da abreSumi
,
sxvis qalebs tari da kvirisTavi!~..
eqvTime
bganagrZobs : ~sxvadasxava soflebSi
sxvadasxvanairad ician gadaZaxeba da sityvebic sxvadasxvanairia.magaliTad ,
sityvebis magier `baxvi da askana Camoiare~ ityvian `baxuas kari Cameiare~ da
sxva.aguna aris yurZnis RmerTi, romaelebis `baxusi~ , berZnebis `dionisi~
.?.eqvTimes ekuTvnis sakalando sufris aRwerac.am dRes `yovelgvari kerZi unda
mdgariyo magidaze , rom momaval welsac uxvad eZlia sanovage.man aseve aRwera
miminoTi mwyeraobac , rogorc mas eqvTime zustad aRwers , Rajo maxiT an badiT
daWeriT iwyeba. Semdeg es frinveli SerCeul kvebas saWiroebs.saamiso kalia
samgvaria: Savi , TeTri-e.w gaiZvera kkalia da mwvane-e.w irema kalia.Sepyrobil
Cits fexze kedis Zafs abamdnen , mTeli kviris ganmavlobaSi wvrTnidnen – aswavlidnen
joxze jdomasa da xorcis gadaylapvas.bolos aseT RaJos svamdnen specialur sam
joxze gamarTul Citbadeze.momino rom mas dainaxavda , daafrindeboda zemodan ,
joxebi Caikeceboda da frinveli badeSi exveoda.
es umTavresad xdeboda qormariobis dawyebisas
, roca qorebi gund-gundad dafrinavdenen Tbil qveyanaSi gadafrenis win ,
agvistos bolos.mTis mwvervalze an titvel qedze , romelsac zemodan qor-miminoebi datrialebdnen , rogorc
ityvian –iraobdnen , monadire Cajdeboda buCqebSi foTlebiani CqolaTi an totebiT
gamarTul karavSi da RaJos afeTqebda ; am Cits mtacebeli frinveli mohkravda
Tvals , mas daecemoda , monadire ki mtacebels CitbadeSi axvevda.damWeri scnobda
, romeli iyo mimino , java , qori , cudqora , Savardeni , TvalSavi , marjani ,
forRuli da sxva.miminos itovebda , sxvas klavda an samadlod uSvebda.miminos
moSinaurebac icodnen , miminos moSinaureba misi SekvriT iwyeboda.pirvel dReebSi
mas RamiT ar aZinebdnen , iCvevdnen da ZaRlTanac aCvevdnen ; Semdeg eJvanebs
abamdnen fexebze ; jer Zafmibmul mofarTxale mwyerze miuSvebdnen , mas
aWerinebdnen da aseTi gawafulii miminoTi gadiodnen samwyeraoT.karg miminos
gaazamTrebdnen kidec ; mas ukve kapueti erqva da amisTana
miminoSi-ixsenebs eqvTime ,-kargi
bedauric cxenic ki miuciaT.?.
e.TayaiSvilma vaJa fSavela fSavSi miavlina , romelmac gvianderZa eTnografiuli naSromi `fSaveli da misi wuTi sofeli~ , rasac TayaiSvilis gegma proeqtis Tanaxmad darTuli aqvs fSauri simRerebi da andazebi.agreTve niko ComakiZes aRawerina Tavisufali svaneTi.
eTnografiuli masalis Sesakrebad TayaiSvilma
sxvadasxva kuTxeSi dagzavna sagangebod SerCeuli pirebi.mis sazogadoebas miznad
hqonda dasaxuli saqarTvelos warsulisa da awmyos Seswavla.TayaiSvilma mis
sazogadoebas miaRebina yofili TavadaznaurTa Tbilisis sadebutato sakrebulos
arqivi.
epigrafikosi
` e.TayaiSvili aris ZvelqarTuli warwerebis
Cinebuli wamkiTxveli~.werda niko mari.istoria-filologiis garda , yvelaze meti
dro da energia eqvTimem miwiszeda arqeologiasa da warwerebis Segroveba-wakiTxva-Seswavlas
moaxmara.amotom grigoliam dawera gamokvleva `eqvTime TayaiSvili da qarTuli
epigrafika~.is qvaze da liTonze amokveTil warwerebs Tanabari warmatebiT kiTxulobda
rac ar unda rTulad Sesrulebuli yofiliyo warwera.eqvTime warweras Zeglis
istoriaSi kiTxulobda , mas swamda , rom , zogjer warweris erT sityvas ufro meti
ram SeeZlo eTqva warsulis Sesaxeb , vidre sxva romelime wyaris.eqvTime TayaiSvilma gamosca wigni , romelsac aweria : `Zma niko
mars e.TaysaiSvili~.am seriis pirvel wignSi arqeologiuradaa aRwerili soflebi
imereTisa , guriisa , qarTlisa da kaxeTis.mogzaurobaTa aseTive II wigni ,
romelic 1914 wels gamoica , moicavs TayaiSvilis 1913 wlis zafxulis samegreloSi
mogzaurobis Sedegebs.
სალომე მამასახლისი
სალომე მამასახლისი
numizmati
istoriis damxmare mecniereba numizmatika ,
romelic swavlobs Zvel liTonis fulebsa da
medlebs , TiTqmis yovel istorikoss ainteresebs , magram umravlesoba mainc
numizmatTa naSromebiT ifargleba.e.TayaiSvilis yuradReba monetebisami gacilebiT
metia , vidre sxvaTa monapovarTa da mosazrebaTa gamoyeneba.igi TviTon agrovebda
saqarTveloSi RmoCenil qarTulsa da ucxour monetebs , swavlobda maT ,
iZleoda TavdaWeril , Tumca swor
daxasiaTebas , miuTiTebda ama Tu im monetis arealze da a.S.
Cveni tomebis istoriul sacxovrebel farTo
teritoriaze da Semdegdroindel saqarTvelos farglebSi , adgilobriv Zv.w.VI-II
saukuneTa `kolxur TeTrsa~ da sxva fulebs garda , calkeuli ufro adrindeli da
Semdegdroindeli bevri ucxouri monetac gvxvdeba , rac mowmobs Cveni winaprebis
mezobelsa da Soreul xalxebTan urTierTobas.
ucxour monetaTagan SedarebiT ufro cnobilia
Zv.w.aRIII-ax.w.aRIIIsaukuneTa `antikuri periodis~ monetebi , ax.w.VI-VIss. e.w
qarTul-sasanuri draxmebi , VII-Xss. Tbilisur-arabuli draxmebi , XIs. qarTuli
monetebi bizantiuri titulebiT , XIII-VIVss. qarTul-monRoluri da sxva monetebi.
V-XIV saukuneebis saqarTveloSi bevri
dasavluri da aRmosavluri moneta gvxvdeba.umravles maTgans ecnoboda eqvTime ara
mxolod saqarTvelos , aramed kavkasiisa da bevri sxva muzeumis koleqciebSi.igi
ikvlevda saerTod saqarTveloSi napovn ucxour monetebsac da amitomve ambobs
eqvTime : `msof-lio koleqcia usazRvroa day vela saxelmwifoTa fulebis koleqciis
Sedgenas , rasakvirvelia , ver gamovudgebiT~.
qarTuli fulebis Seswavlis gardac ,
eqvTimem sonRula-SvilTan erTad Seadgina `saqarTvelos saistorio da saeTnografio
sazogadoebis rusul-qarTuli fulebis koleqcia~.faseulia eqvTimes arqivSive daculi
`sazom-sawoni da numizmatikis Sesaxeb SeniSvnebi~.eqvTimem erTma pirvelTaganma
aRniSna , rom saqarTveloSi `fuylis aRsaniSnav zogad terminad ixmareboda
safase~.
n.marma icoda istoriis damxmare dargebSi
misi megobris damsaxureba da amitom dawera : `e.TayaiSvili aris saqarTvelos
istoriis cnobili wyaroTmcodne da gaweuli aqvs mravalmxrivi moRvaweoba amave
wyaroebis Teoriuli damuSavebisaTvis~.
თამარ აბუაშვილი



No comments:
Post a Comment